Interne audits organiseren: stap voor stap naar succes

Zo organiseert u een interne audit voor ISO 9001 of HKZ: auditplan, onafhankelijke auditor, uitvoering, bevindingen en opvolging. Met tips voor kleine teams.
5.0
Drie collega's bespreken bevindingen van een interne audit

Veel organisaties zien de interne audit als een verplicht nummer voor het certificaat. Jammer, want een goed georganiseerde interne audit is het beste moment om te zien of uw kwaliteitssysteem echt werkt. In dit artikel leest u hoe u een interne audit stap voor stap organiseert, ook in een klein team.

Wat is een interne audit en waarom is hij verplicht?

Bij een interne audit controleert u zelf, of laat u namens u controleren, of uw organisatie doet wat ze heeft afgesproken, en of dat ook werkt. Het is de “Check” in de PDCA-cyclus: zonder die controle weet u niet of uw maatregelen effect hebben.

ISO 9001 eist in paragraaf 9.2 dat u met geplande tussenpozen interne audits uitvoert. U toont daarmee aan dat het systeem voldoet aan de norm en aan uw eigen afspraken, en dat het goed werkt. Ook HKZ vraagt om interne audits, ook in de norm voor kleine organisaties. De uitkomsten zijn bovendien verplichte input voor de directiebeoordeling.

Belangrijk: een interne audit beoordeelt processen, geen mensen. Dat onderscheid bepaalt of medewerkers open meewerken.

Wat het verschil is tussen een interne en een externe audit, en welke soorten audits er zijn, leest u in Wat is auditing?

Wat heeft u nodig?

  • Betrokkenheid van de directie. Zonder steun van de leiding krijgt de audit geen prioriteit en worden acties niet opgevolgd.
  • Een helder doel en scope. Welke processen, afdelingen of normonderdelen toetst u?
  • Een onafhankelijke auditor. Niemand beoordeelt zijn eigen werk.
  • Actuele documenten. Procesbeschrijvingen, werkinstructies, klachtenregistratie en vorige auditrapporten.
  • Voldoende tijd. Een gehaaste audit levert oppervlakkige bevindingen op.

Onafhankelijkheid in een klein team

In een klein team is onafhankelijkheid vaak de lastigste eis. Twee oplossingen:

  • Kruisaudit: collega’s beoordelen elkaars processen. De medewerker van inkoop auditeert bijvoorbeeld de klachtenafhandeling, en andersom.
  • Externe auditor: iemand van buiten voert de audit uit namens uw organisatie. Dat is ook verstandig als de kennis intern ontbreekt of als de externe audit nadert.

Stap voor stap: zo organiseert u de interne audit

  1. Stel een auditprogramma op. Welke processen auditeert u, hoe vaak en door wie? Baseer dat op risico: een proces met veel klachten of afwijkingen verdient meer aandacht dan een stabiel proces. Nieuwe processen komen direct op het programma.
  2. Maak een gerichte checklist. Gebaseerd op de norm en op uw eigen procesbeschrijvingen. Liever twintig scherpe vragen dan honderd algemene.
  3. Bereid de auditor en het team voor. Laat medewerkers vooraf weten wat het doel is. Wie weet wat er gevraagd wordt, geeft eerlijkere antwoorden.
  4. Voer de audit uit. Met gesprekken, het bekijken van dossiers en observeren op de werkvloer. Vraag door bij vage of tegenstrijdige antwoorden, en vraag om bewijs.
  5. Leg de bevindingen vast. Sterke punten, verbeterpunten en afwijkingen, feitelijk en concreet.
  6. Bespreek de uitkomsten. Met de betrokken medewerkers en de directie. Geen verrassingen achteraf.
  7. Leg acties vast. Per bevinding: wat gaat er gebeuren, wie doet het en voor wanneer?
  8. Neem het mee in de directiebeoordeling. De auditresultaten zijn vaste input voor de jaarlijkse directiebeoordeling.

Tip: plan de interne audit ruim voor de externe audit. Dan heeft u tijd om acties uit te voeren en kunt u laten zien dat u ermee aan de slag bent.

Voorbeelden van auditvragen

  • “Welk bewijs laat zien dat klachten binnen de afgesproken termijn worden afgehandeld?”
  • “Hoe worden afwijkingen geregistreerd, en wie zorgt voor de opvolging?”
  • “Komt de werkinstructie overeen met hoe het werk in de praktijk gaat?”

Bevindingen concreet formuleren

Schrijf niet “de klachtenafhandeling verloopt niet goed”, maar bijvoorbeeld: “drie van de vijf bekeken klachten zijn niet binnen de afgesproken vijf werkdagen afgehandeld, terwijl de procedure dat vraagt.” Een concrete bevinding leidt tot een concrete actie en wordt sneller geaccepteerd.

Hulpmiddelen

Begin eenvoudig. Een vast sjabloon voor het auditplan, een checklist en een actielijst met kolommen voor bevinding, normonderdeel, verantwoordelijke en deadline is voor de meeste kleine organisaties genoeg. Software kan helpen als het proces eenmaal stabiel loopt, maar een systeem dat niemand gebruikt, helpt niet. Werkt u al in Microsoft 365, dan kunt u de actielijst daar bijhouden.

Veelgemaakte valkuilen

  • Alleen papier controleren. Een perfecte werkinstructie die niemand volgt, is een probleem. Kijk naar de praktijk.
  • Geen opvolging. De meest gemaakte fout. Acties worden vastgelegd maar nooit gecontroleerd. Bespreek de actielijst vast in uw overleg.
  • Ongetrainde auditoren. Wie niet weet hoe je een gesprek leidt of een afwijking formuleert, levert onbetrouwbare resultaten.
  • Weinig draagvlak. Medewerkers die de audit als controle ervaren, werken niet mee. Betrek ze bij de checklist, deel de uitkomsten en laat zien wat er dankzij de audit is verbeterd.
  • Alleen zoeken naar fouten. Vraag ook wat goed gaat en waarom. Dat wilt u behouden.

Lees ook over valkuilen bij HKZ-certificering en wat u kunt verwachten bij een externe HKZ-audit.

Wat levert een goede interne audit op?

  • U blijft aantoonbaar voldoen aan de norm, en de externe audit verloopt rustiger.
  • Afwijkingen en risico’s komen vroeg boven, voordat ze tot klachten of incidenten leiden.
  • Medewerkers begrijpen hun rol in het kwaliteitssysteem beter.
  • Verbeteren wordt een gewoonte in plaats van een project.

Mijn kijk op interne audits

door Bilal

De meeste waarde zit niet in het auditrapport, maar in de voorbereiding en het gesprek. Als een team zich voorbereidt, bespreekt het vanzelf hoe het werk echt gaat en hoe het op papier staat. En het verschil tussen een audit die iets oplevert en een audit die in een la verdwijnt, zit vooral in hoe de directie hem brengt. Wie zegt “de audit helpt ons beter worden”, krijgt eerlijkere antwoorden dan wie zegt “we moeten dit doen voor het certificaat”.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet een interne audit plaatsvinden?

ISO 9001 schrijft geen vaste frequentie voor, maar wel “geplande tussenpozen”. In de praktijk doen de meeste organisaties minstens één keer per jaar een interne audit, zodat binnen de certificaatcyclus alle processen aan bod komen. Processen met meer risico of afwijkingen verdienen vaker aandacht.

Mag een medewerker zijn eigen afdeling auditeren?

Nee. De auditor beoordeelt nooit zijn eigen werk. In kleine organisaties lost u dat op met een kruisaudit of een externe auditor.

Wat is een kruisaudit?

Collega’s beoordelen elkaars processen in plaats van hun eigen werk. Zo borgt een klein team de onafhankelijkheid zonder externe auditor.

Moet ik externe hulp inschakelen?

Dat is niet verplicht. Het is wel verstandig als u weinig auditervaring heeft, als onafhankelijkheid intern lastig is, of bij de eerste interne audit voor een certificering.

Moet de interne audit schriftelijk worden vastgelegd?

Ja. Het auditrapport en de acties zijn het bewijs dat u de audit heeft gedaan en opvolgt. De externe auditor vraagt erom.

Hulp bij uw interne audit

Consulex helpt kleine en middelgrote organisaties bij het opzetten, uitvoeren en opvolgen van interne audits voor ISO 9001 en HKZ: van auditplan tot directiebeoordeling, op locatie of op afstand. Bekijk onze dienst interne audit of plan een gratis online intake.

Neem contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek

Plan een gratis online intake of vraag direct een offerte aan.

Meer artikelen

Alle artikelen